Yazı Detayı
05 Mart 2019 - Salı 23:25
 
Kıbrıs’da katı atık
Ayten PEHLİVAN
aytenp@stud.ntnu.no
 
 

Yapılan arastırmalar sonucunca Kibrıs’daki evsel katı atık üretimi Avrupa birliği ülkeleri arasında ikinci en yüksek olup, katı atıkların 75’i çöplüklerde toplanıp, sadece 13 gibi bir oranının geri dönüştürüldüğü ve 12 gibi bir oranın ise kompost edildiği bildirilmiştir. 

Katı atık nedir ve nerede sonlanır?

Katı atık veya Evsel katı atık, ev halkı tarafından üretilen ve çeşitli kimyasal ve fiziksel materyerlerlden oluşan bir atık çeşididir. Bu atıklar, kağıt, cam, demir, bakır, teneke ve diğer metaller, tekstil, kauçuk, plastik, yiyecek, hayvan ve bitki atıkları, elektrik ve elektronik atıklar, tehlikeli madde içeren boyalar, farmasotik ve tıbbi atıklar ve daha fazla içeriği kompleks olan maddeler içerir. Ülkemizde katı atıkların birçoğu çöplüklerde barındırılmaktadır ve bu atıklar doğru bir şekilde yönetilmediği taktirde insan sağlığına ve çevreye büyük zararlar verebilir. 

KKTC’de mevcut katı atık yönetimi

Çevre koruma dairesi katı atık yönetiminde ciddi sorunlar olduğunu belirtirken, acil olarak geniş kapsamlı iyileşme planları yapılmasının gerektiğini savunmaktadır. Ülkemizde atık yöntemini kapsayan bir regulasyon ve yasa olmaması da bu gibi çevre sorunlarının dikkate alınmamasına ve umursanmamasına yol açmıştır. Ekonomik olarak yetersiz olduğumuzdan dolayı, belediyelerimiz gerekli araç ve gereçlere sahip olmamaktadır. Buna çözüm olarak, işyerleri ve büyük firmalarla iş birlikleri yapılıp, geri dönüşüm tesisleri gibi merkezlerin kurulması adına finansal destek alınabilir. Bir diğer eksik ise, ülkemizde üretilen atık oranı tam anlamıyla bilinmemekle, gerekli araştırma ve veri tutma gibi faaliyetler de yapılmamaktadır. Bu da, sorunu tam olarak tanımlayamadığımız bir probleme çözüm üretmemizi zorlaştırır. 

Çöplük depolama tesislerinin çevreye ve insan sağlığına potansiyel zararları

Mutfak, bahçe, restorant ve marketler tarafından üretilen atıklar, çöplük depolama tesislerinde  zaman içerisinde mikroorganizmaların gerçekleştirdiği biyodegredasyon sonucunda, organik atığa döner. Bu işlemin sonrasında, karbon dioksit ve metan gibi iki önemli sera gazı açığa çıkar. Sera gazlarının küresel ısınmadaki etkileri yaygın olarak bilinmektedir ve bu durum insan ve doğada bulunan tüm canlılar için bir tehdit oluşturmaktadır. 

Depolama tesislerinin bir diğer zararı ise tehlikeli kimyasalların su yüzüne ulaşmasından kaynaklanır. Çöplüklerde biriken; fenol, toluen, benzin, dioksin, polikarbonat bifeniller, amonyak, klor içeren böcek ilacları, ağır metaller gibi zehirli kimyasallar yağış nedeniyle sızarak yeraltı suyuna girer. Yeraltı suyuna ve denizlere ulaşan bu kimyasalların, deniz organizmaları ve insanlar üzerindeki zararları çok büyüktür. Örneğin, denizlere akan ağır metaller, deniz organizmaları tarafindan tüketilir veya herhangi bir şekilde barındırılır ve besin zinciri yoluyla insan vücudunda son bularak kanserojen etkiler yaratabilir. 

Gelişen ülkeler ve katı atık yönetimi

Gelişen ülkelerin katı atık yönetiminde geri olmalarının arkasında üç temel sebep yatar. Bunlardan ilki, halkın katı atıkların çevre üzerindeki negatif etkilerinden haberdar olmamaları ve bilinçlendirilmemeleridir. İkincisi ise, ekonomik olarak gelişen ülkelerin katı atık yönetimi, çöp toplama, ayrıştırma, yakma, ve depolama gibi ücretleri karşılayamaması, bir çok geri dönüştürülebilir materyalin boşa gitmesine neden olurken enerji ve kaynakların boşa harcanmasına sebep olur. Son olarak, gerekli teknolojinin maddiyeti ve yabancı teknolojilere adapte olmak gerçeği, katı atıkları yeni ürünlere dönüştürecek uyumlu teknolojinin var olmamasının nedenleridir.  

Hükümetin yapabileceği değişiklikler

Hükümetimizin ilk başta katı atık yönetimini bir öncelik haline getirmesi ve halkı bilinçlendirmek adına çalışmaya başlaması gerekmektedir. Daha az tüketimi destekleyen ve çöp ayrıştırma, kompostlama gibi yöntemleri ele alan etkinlikler ve atölyeler düzenlenebilir. 

Gerekli teknolojiye yatırım yaparak, ülkemizde büyük bir eksikliği olan geri dönüşüm tesisleri kurulabilir. Bu sayede, hazırda olan materyallerden yeni ürünler üretilirken, katı atık oranını azaltıp, enerji kaybı önlenebilir. 

Halkın yapabileceği değişiklikler

Hep değindiğim gibi, sadece hükümetimizin birşeyleri değiştirmesini beklemek hiçbir çözüm üretmez ve bu yüzden de halk olarak değişimin büyük bir parçasi olduğumuzu unutmamamız gerekir.

Ülkemizde yiyecek atıkları evsel atıkların büyük bir kısmını oluşturur ve bunun sebebi ise tüketebileceğimizden fazla yiyecek satın alıp çöpe atmamızdan kaynaklanır. Bilinçli bir şekilde market alışverişi yaparsak ve ihtiyacımız olduğu kadar yiyecek satın alırsak bu problemi ortadan kaldırabiliriz. Yiyecek atıklarına bir diğer çözüm de kompostlama yöntemidir. Çoğumuzun bahçeli evleri olup, kompostlama için gerekli alanları vardır. Kompostlama işleminde, yiyecek ve bahçe atıkları (ağaçlardan düşen yapraklar, dallar, söktüğünüz otlar, vs) doğal işlemlerle organik bir gübreye dönüşür ve bu gübre toprağı besleyen bir içerik olup bitkilerin yetişmesine büyük fayda sağlar. 

Genel olarak bakıldığında, tüketmeyi seven bir toplum olup, bir çok eşyayı ve giyisiyi yaşam süreçleri dolmadan atıp yenilerini almayı tercih ederiz. Bu durumda, bir çok materyel iyi bir durumda olmalarına rağmen çöplüklerde son bulur. Geri dönüşüm gibi bir seçeneğimiz olmadığından dolayı da yukarıda bahsettiğim şekilde, katı atık olarak doğada son bulur. Çözüm olarak, sahip olduğumuz eşya ve giyisileri kullanabildiğimiz kadar uzun sureli kullanıp, ihtiyacımız olmayan şeyleri satın almamalıyız. 

Yaratıcı bir çözüm olarak ise, ülkemizde ikinci el kıyafet ve eşya mağazaları açılıp, kullanılmış ama iyi durumda olan eşya ve giyisilere bir şans daha verilebilir. Böylece, hem sıkıldığınız giyisilerinizi takas edip veya yenilerini edinirken, çevreye zarar vermemiş olursunuz. Bunu gerçekleştirmek için tabi ki de başkasının giydiğini giymem ya da ikinci el kıyafete para verilir mi gibi mentalitelerden de uzaklaşmamız gerekir. Bunun hiç bir ayıbı yoktur.Hatta dünyanın çoğu yerinde genç insanların sıklıkla yaptıkları bir tercih olduğunu hatırlatmak isterim.

 
Etiketler: Kıbrıs’da, katı, atık, ,
Yorumlar
Yazarlar
Ulusal Gazeteler
Alıntı Yazarlar
Sayfalar
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
Haber Yazılımı