Alper ElicinManşet

Yolumuzun Pek Düşmediği bir Ülke: Umman

İstanbulspor’da basketbol oynadığım dönemde İstanbul Lisesi’nde okuduğundan dolayı uzaktan tanışıklığımız olan Tunç Müstecaplıoğlu ile daha sonra OTI Holding’de tekrar karşılaşmıştık. Ben OTI Holding’de hava taşımacılığı konusunda danışmanlık yaparken Tunç da OTI’ye katılmış ve Mısır’daki şirketin genel müdürü olmuştu. Özellikle kış aylarında Mısır’da Mars’a Alam, Hurghada ve Sharm Al Sheikh havalimanlarına her ay iş için gittiğimden dedostluğumuz ilerlemişti.

Tunç daha sonra OTI’den ayrıldı ve Mısır’ın sayılı zenginlerinden olan ve büyük turizm yatırımları olan bir iş adamının Umman’daki turizm yatırımlarının başına geçti. İletişimimiz ağırlıklı olarak e-posta ve Whatsapp üzerinden devam etti. Bu yazışmalar esnasında Tunç, ben ve eşimden,Salalah’daki tesislerinde personele eğitim vermemizi talep etti. O bizi Umman’da ağırlayacak biz de dört yarım gün değişik konularda eğitim verecektik. Yani bir çeşit barter!Ocak 2020 başı için anlaştık.

7 Ocak’ta THY’nin 19:35 uçağıyla İstanbul Havalimanı’ndan Muskat’a uçtuk. İstanbul’da o akşam çok şiddetli bir fırtına ve aralıksız, yoğun bir şekilde yağan yağmur var. Neyse,sorunsuz bir şekilde havalimanına vardık ve uçağımız davaktinde kalktı.

Uçuşumuz, Van üzerinden İran’a geçen bir rota izledi. Daha sonra İran-Irak sınırını izleyerek güneye indik. Hürmüz Boğazı’nı aşıp Muskat’a indiğimizde yerel saatle 01:30, bizim saatle 02:30’du.

Pasaport ve bagaj işlemleri çabuk oldu. Saat 02:00’de bizi karşılayan şoförle buluşup kalacağımız tesise doğru yola çıktık. Bir buçuk saat sonra Muskat’ın doğusunda Cebel Sifah denilen bölgede, yönetimi Tunç’a bağlı olan bir otel kompleksine vardık. Derhal odamıza çıktık. Sabah 10:00’a kadar bölük pörçük uyuduk. Saatin alarmıyla zorlukla uyanabildik.

Sabah internetten aldığımız bilgilere göre, o gece İran, balistik füzelerle Irak’ta bazı Amerikan hedeflerini vurmuş, ayrıca Tahran’dan kalkan Ukrayna Havayolları’na ait bir uçak da yanlışlıkla İran uçaksavarları tarafından düşürülmüş. Anlaşılan gece epey riskli bir rotadan uçmuştuk.

Güneşli 220C bir havaya uyanmıştık. Açıkta kahvaltı ettik. Mekan bir marinaya bakıyordu. Daha sonra tesis müdürü Hasan bize etrafı gezdirdi. Öğlen Muskat’a doğru yola çıktık. Gece gelirken karanlıkta çevreyi görememiştik. Çıplak,üzerinde değil ağaç, ot bile bitmeyen kayalık dağlar arasından geçtik. Etrafta zaman zaman keçiler ve eşekler göze çarpıyordu.

Muskat kayalık dağlar ile deniz arasına sıkışmış bir liman kenti. Ancak, zamanla kayalık tepelerin arkalarına doğru yeni yerleşim alanlarıyla gelişmiş. 1001 Gece Masalları’ndan tanıdığımız Sinbad’ın Muscatlı olduğu kabul ediliyor.

Muscat’ta kordonboyu ve arka planda Portekiz kalesi

Umman bir dönem Selçuklular’ın yönetimine girmiş. Daha sonra 1521’de ve 1581-88 arası Osmanlılar da Muscat’a gelmiş, ama Portekizliler onları buralarda pek barındırmamışlar. Konuyu merak edenler Piri Reis’in yaşam öyküsünü okuyabilirler.

Kentte dikkatimizi çeken noktalardan biri, hiç yüksek bina olmamasıydı. Limanın arkasındaki kayalıkların birinin üstünde bir Portekiz kalesi göze çarpıyordu. Biz biraz kordonda yürüdük, sonra Souk Al Matrah isimli kapalı çarşısına girdik. Bu çarşı bizi pek etkilemedi. Satılan ürünlerde de bir özgünlük yoktu.

Balık pazarıyla meyve ve sebze pazarına da uğradık. Balık pazarı geniş bir alana yayılmıştı. Ancak, biz öğleden sonra uğradığımızdan pek balık kalmamıştı. Sabah erken saatlerde burasının envai çeşit deniz ürünüyle dolup taşacağıysa, tezgah miktarından tahmin edilebiliyordu. Hemen yanındaki meyve ve sebze pazarında ise miktar az, çeşit boldu. Hiç görmediğimiz sebzelere de rastladık. Sanırım bir kısmıbildiğimiz bazı baharatların tazeleriydi.

Umman’ın nüfusu 5 milyon civarındaymış. Bunun 3 milyonu Ummanlı, gerisi yabancı. Arapların en eski denizci nüfusu burada yaşarmış. 1624’te Ummanlılar Portekizliler’i kovup kendi imparatorluklarını kurmuşlar. Söz konusu imparatorluk Basra’dan Zanzibar’a kadar tüm sahili kontrol edermiş. Deniz ticaretinden zengin olmuşlar. İyi denizci olduklarından Basra ile Hindistan arasındaki deniz ticaret yollarına da hâkimolmuşlar.

Ülkenin doğusu, yani Muskat tarafı Şii, Yemen tarafı İbadi. İbadiler Sıffın Savaşı sonrası Hz. Ali’ye karşı Haricilerle birlikte hareket etmişler. Ancak, kendilerine Harici denmesinden hiç hoşlanmazlarmış. Ummanlılar’ın genelde sakin, barışçıl, kavgadan hoşlanmayan ve en önemlisi temiz insanlar olduğunu burada özellikle vurgulamak isterim.

Biz gittiğimizde ülkeyi 1970 yılında babasını devirerek iktidara geçen Sultan Qabus (Kâbus) yönetiyordu. Ülkeyi 1744’ten beri yöneten El Said Ailesi’nin bir ferdi ve halk arasında çok sevilen bir sultanmış. Yani adı sizde bir önyargı oluşturmasın.

Sultan Qabus anne tarafından, Yemen sınırı yakınlarındaki ülkenin ikinci büyük kenti Salalah’tanmış. Homoseksüel olduğu gizlenmiyor, toplum tarafından biliniyormuş. Bize sultanın hasta olduğu, kolon kanserinin son evresinde bulunduğu anlatıldı. Sultanın kendi çocuğu yokmuş veöldüğünde yerine geçecek kişiye bir heyet karar verecekmiş. Bir ihtilaf olduğu takdirde, Sultan Qabus’un halefi olarak belirlediği kişinin isminin yer aldığı ve biri Salalah’ta diğeri Muskat’ta saklanan iki zarf açılacakmış.

Elli yıldır tek kişinin liderliğinde stabil giden ülkede, bir karışıklık çıkabileceği için, biz buradayken sultan ölmese iyi olacak diye bir an aklımdan geçti. Ne de olsa Umman tarihinde Salalah’ta Marksist gerillaların çıkardığı ve Qabus’un sultan olmadan önce bastırdığı bir isyan da var. O zamanlar Yemen’in bir bölümü sosyalizmle yönetiliyormuş. İsyan da oradan gelen fikirlerden etkilenenler tarafından çıkarılmış.

Muskat’ta dolaşırken Sultan Qabus’un annesi adına yaptırdığı,Arap yarımadasının en büyük ikinci camiini de ziyaret etmek istedik, ama sabah erken saatler dışında ziyaretçi kabul edilmiyormuş. Biz de belki, Müslümanız, ikindi namazı kılacağız diye bir gerekçe ortaya atabilirdik, ama ısrarcı olmadık.

Arap ülkelerinde çok yaygın olan bir arazi geliştirme yöntemi var. Zenginin biri uzun bir kumsala sahip olan çok geniş bir arazi satın alıp geliştirmeye başlıyor. Marina, oteller, apartoteller, satılık villa ve daireler, golf vs aklınıza gelen ne varsa buralarda yer alıyor. Örneğin geceyi geçirdiğimiz Cebel Sifah’taki otel de böyle bir yerdi. 6 milyon m2 arazisi varmış.

O sabah Muscat şehir merkezine giderken Ritz Carlton tarafından geliştirilmekte olan Al Bustan projesine uğramıştık. Öğleden sonra da, Salalah’a uçmak için havalimanına gitmeden önce, yine benzer bir yerde durup vakit geçirdik. Konsept üç aşağı beş yukarı aynı idi. Gideceğimiz Salalah’taki tesis de benzer düşüncenin bir ürünü.

Uçuşumuz 19:05’te Oman Air ileydi. Salalah, İstanbul’dan Gaziantep kadar bir mesafede. 20:30’ta Salalah’a vardık. Bizi havalimanında Tunç karşıladı. Yarım saatlik bir yolculukla otele vardık. Akşam hafif bir şeyler yedik. Odamızın manzarası çok güzeldi. Marinanın girişine ve okyanusa bakıyordu. Bizim için özel seçildiği belliydi.

Salalah, Yemen sınırına yakın bir yerde. Sınıra uzaklık tahminen 250 km. Yemen’de kan gövdeyi götürürken, açlık hastalık hüküm sürerken burası cennet gibi bir yer.

Otelin müdür yardımcısı, insan kaynakları müdürü, aşçılardan birinin de yer aldığı pek çok Türk çalışanı varmış. Hatta lobide piyanoyu çalan bile bir Türk’tü; Salih Bey! Açık alanlarda sık sık Türk müziğinin çalınması da ilginçti.

Sabah kahvaltısından sonra otelin müdür yardımcısı Murat bizi tesiste gezdirdi. Değişik plajlar, oteller, restoranlar, satılık ve kiralık villalar, havuzlar, aqua park, marina, kriket sahası dahil pek çok spor tesisi ve pet zoo olan bu tesisin toplam proje alanı 13 milyon m2’ymiş.

Pet zoo’daki deve yavrusu Nasib bizi çok sevdi. Kaldığımız süre boyunca önünden her geçişimizde başını uzatıp bize kendini sevdirdi. Türkçeye de çok aşinaymış. Daha yavru olduğundan kendisine ‘yuh deve!’ diyecek bir durum da oluşmadı.

Gittiğimizde toplam arazinin %22’si geliştirilmişti. 2021 sonunda projedeki toplam oda adedi 1521, yatak adedi de 3650 civarında olması planlanıyordu. Biz döndükten hemen sonra başlayan ve iki buçuk yıl süren korona salgını yatırımları yavaşlatmıştır herhalde.

Hava tahminimizden ılık, 260C civarındaydı. Deniz suyu da hemen hemen aynı ısıdaydı. Biz de öğleden sonra doğrudan okyanusa bakan bir kumsaldan denize girdik. Bizim gibi iç denizlere alışık kişiler için Hint Okyanusuna girdiğinizi düşünmek biraz ürkütücü. Her an sudan tehlikeli bir canlı çıkacak hissine kapılıyor insan. Yıllar önce iş için gittiğim Tayland-Puket sahilinde akşam iş bitişi denize girmek istemiş, ama sahilde “Dikkat, gece yumurtlamak için zehirli su yılanları kumsala çıkar” yazısını görünce anında odama dönmüştüm. Neyse ki burada öyle bir tehlike söz konusu değilmiş.

Bembeyaz kumsalın derinliği 150 metre kadar, uzunluğunu ise tahmin etmek zordu. Uçsuz bucaksız gibi görünüyordu. Biz denize girdiğimizde çok sakindi. Yazın muson döneminde fırtına da oluyor ve dalgalar iki metreye kadar çıkıyormuş. Buranın turizm sezonu anlayacağınız kış aylarını kapsıyor.

Ertesi gün Cuma, yani tatil günüydü. Odamızda, vereceğimiz eğitimlerin son hazırlıklarını yaptık, toplantının yapılacağı mekanı ve donanımını gördük.   Ama ben yine bir fırsatını bulup denize de girdim.

Akşamüstü otelden çıkıp marinanın tam ters tarafındaki dalgakıranın ucuna kadar yürüdük. Yürüyüş bir saatten uzun sürdü. Dönüşte Sinbad Restoranda açık büfe Endonezya yemekleri yedik. Bugüne kadar tatmadığım bir Uzak Doğu mutfağıyla tanışmış oldum. Değişik baharatlar ve bu baharatların içerisinde değişik acı biberlerle tatlandırılmış et, tavuk, makarna vb yemekler yedik. Endonezya mutfağı Çin,Tayland mutfakları kadar tanınmıyor ama oldukça zengin. Ne de olsa tarihte Hollandalılar’ı zengin eden Baharat Adaları Endonezya’da. Fırsatınız olursa denemenizi öneririm.

Sabah uyandığımda Tunç’tan bir mesaj vardı telefonumda. Sultan Qabus ölmüş. 10:30’da kahvaltı için yine Sinbad’da buluştuk. Tunç, bayrakların yarıya indirildiğini, içki servisi ve müzik yayını yapılmayacağını açıkladı. Talimatlar şimdilik bu kadarmış. Fıtır isimli, gözlemeyi andıran bir börek yapılıyormuş Umman’da. Antalya’da da serpme börek diye benzeri yaygınmış. Yufkayı açan yufkayı havada çevire çevire büyütüyor ve sonra malzeme koyup kapatıyor. Peynirli ve pastırmalı çeşitlerinden yedik.

Sultan Qabus’un yerine Sultan Haytham saray meclisi tarafından tahta geçirilmiş. Babaannesi Kamile Hanım bir Türkmüş. Sultan Qabus’un bıraktığı zarfların açılmasına da gerek kalmamış. Yeni sultan, ilk konuşmasında Sultan Qabus’un liberal ve ilerici politikaları devam ettireceğiniaçıklamış.

Saat 12:00 sıralarında Tunç bize Salalah ve civarını göstermek için arabasıyla aldı ve yola çıktık. Taqa isimli yerleşimde durduk. Cami’nin hemen yakınında Sultan Qabus’un teyzesi ve birkaç diğer akrabasının mezarı vardı. Hemen asfaltın yanında, bir metrelik bir duvarın arkasında, büyükbabamın mezarından bile basit bir mezar. Umman’da Suudi Arabistan’da olduğu gibi ölüleri kuyulara, mağaralara atmasalar da, son derece basit mezarlara gömmekle yetiniyorlarmış.

Sonraki uğrağımız dev bir obruktu. Gökte bir şahin uçuyor, çok değişik kuşlar ötüyordu. Obruğa yamacından baktıktan sonra bir şelalenin olduğu bölgeye gittik. Bölgenin adı Vadi Darbat. Sonra yol kenarında çeşitli meyveler sergileyen manavlardan birinde durduk ve muz, yıldız meyvesi, demir hindiba gibi meyveler tadıp, taze Hindistan cevizi suyu içtik, sonra da bir güzel içini yedik. Otel kompleksinin meyve bahçesine uğrayıp odamıza döndüğümüzde saat 16:00 olmuştu.

Vadi Darbat

Akşam Tunç ve partneri Eylem bizi balık lokantasına davet etti. Tunç’un kızı Su ile de bu vesileyle tanışmış olduk. Su,New York’ta tanınmış bir fotoğraf sanatçısı. Tatil için gelmişti. Internetten Su Müstecaplıoğlu’nu ararsanız fotoğraflarını görebilirsiniz. (https://sumustecaplioglu.com/ )

Yemekte, yerel bir balıktan yapılan lakerda ve karidesli humusu özellikle beğendim. Daha sonra ana yemek olarak gelen deniz ürünleri tepsisi de çok etkileyiciydi. Sultan Qabus’un ölümü nedeniyle üç günlük yas ilan edilmiş olduğundan yemekte içki yoktu. Ben bir buçuk istakoz, iki dev karides ve çok güzel pişirilmiş bir ızgara somon filetosu yedim. Üstüne de guava ve çikolatalı dondurmayı tatlı niyetine tükettim. Nasib’e değil ama bana o akşam “yuh deve” veya “boşan da semerini ye” denebilirdi. Adeta gözüm dönmüştü!

Umman’da deniz ürünleri çok bol ve ülke tropik bir okyanusa baktığından oldukça çeşitli. Bizim denizlerimiz gibi talan edilmemiş. İnsanların yemediği tatsız tuzsuz bir balığı ise güneşte kurutup develere yediriyorlar.