NATO Ankara zirvesi: İstenen birlik sağlandı mı?
NATO ülkeleri Ankara zirvesiyle anlaşmazlıkları geri planda bırakıp birlik görüntüsü verirken, ABD Başkanı Donald Trump’ın çıkışları İttifak’ı zorlamaya devam ediyor.
Türkiye’nin büyük önem verdiği Ankara zirvesi NATO’nun 32 üyesinin devlet ve hükümet başkanlarını bir araya getirirken büyük oranda geçen seneki Lahey zirvesinin uygulamasının görüldüğü ve bazı ek kararların alındığı bir buluşma oldu.
Zirvede Avrupa ülkeleri ile ABD arasındaki bazı görüş farklıkları Trump’ın Grönland ve İspanya ile ilgili çıkışları gibi nedenlerle yine su üstüne çıkarken, bu farklılıkları NATO Genel Sekreteri Mark Rutte yumuşatmaya çalıştı.
Rutte, zirvenin ardından düzenlediği basın toplantısında zaman zaman çıkan tartışmaları aile üyeleri ya da yakın dostlar arasındaki kavgaya benzeterek, “Arkadaşlar bazen kavga edebilir. Bu sizi güçlendirir. Başkan Trump fikrini kendine saklamayan biri. Avrupa’nın üzerine düşeni yapması gerektiğini söyledi, ki bunda haklı” diye konuştu.
Trump, NATO’yu İran savaşında kendisini yalnız bırakmakla suçlamış, İspanya’yı ticareti kesmekle tehdit etmiş ve Grönland’ın ABD’ye ait olması gerektiğini bir kez daha dillendirmişti. Reuters’a göre ise ABD Başkanı bugünkü Kuzey Atlantik Konseyi oturumunda Danimarka, İspanya ve İtalya gibi ülkelerin devlet ve hükümet başkanlarının tepkisini çeken bu iddialarını dile getirmedi.
Hatta zirve sonunda düzenlediği basın toplantısında Trump dün sarf ettiği ve Avrupalı ortaklarını endişelendiren cümlelerini yumuşattı ve “Bu odada çok fazla sevgi, çok fazla birlik var” diye konuştu.
Genel Sekreter Rutte’ye göre de Ankara zirvesinin ardından İttifak hiç olmadığı kadar güçlü ve tehditlere karşı birlik içinde olduğunu etkili bir şekilde gösterdi.
Sonuç bildirisinde nelere yer verildi?
Ankara zirvesinin kısa ve net tutulan sonuç bildirisinde ana konu başlıkları kolektif savunma, savunma yatırımları, Ukrayna desteği ve modernizasyon hakkında oldu.
Müttefik ülkeler bildiriyle, NATO’nun 5. maddesine ve transatlantik bağa “sarsılmaz bağlılıklarını” teyit ettiler. Beşinci madde bir müttefike yönelik saldırının, tüm müttefiklere yönelik saldırı olarak görülmesini hükmediyor.
Son yıllarda İttifak’ın bu en önemli ve caydırıcı maddesi ile ilgili tartışmalar ve endişeler vardı. Trump 2024’te yaptığı bir açıklamada savunma harcamalarını yeterince artırmayan NATO ülkelerine Rusya saldırısı durumunda ABD’nin onları korumayacağını, hatta Rusya’yı “ne isterlerse yapmaları için teşvik edeceğini” ima etmişti.
Bildiride ayrıca Lahey zirvesinde karara bağlanan yüzde 5 savunma harcamaları hedefine uyum vurgulanarak, 2025’te Avrupa müttefikleri ve Kanada’nın temel savunma yatırımlarını 139 milyar dolar artırdığına dikkat çekildi. Buna ek olarak 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmaları da duyuruldu.
Bildiriden Ukrayna’ya destek de çıktı. 2026 için Ukrayna’ya 70 milyar euro askeri teçhizat, yardım ve eğitim taahhüdü verilerek, 2027’de de en az aynı seviyede yardımın sürdürülmesi taahhüt edildi.
Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliğine uzun vadeli tehdit olarak tanımlandığı, İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiğinin yinelendiği bildiride zirvenin sloganı olan “Daha güçlü bir Avrupa, daha güçlü bir NATO” hedefi vurgulandı.
Bu arada Rutte basın toplantısında zirve sonuçlarını açıklarken, İttifak’ın odağının artık “hedef koymaktan sonuç elde etmeye” kaydığını da belirterek, bu kapsamda NATO’nun ikmal zincirini güçlendirmek için 27 milyar euroluk bir yatırım yapacaklarını ilan etti.
Trump memnun ayrıldı mı?
Ankara’daki toplantıların en çok merak edilen konularından biri de Trump’ın Avrupa’ya yönelik tutumunu bundan sonra yumuşatıp yumuşatmayacağı oldu.
Zirveden önce uluslararası basında çıkan pek çok yorumda Avrupalı müttefiklerin Trump’ın Ankara’dan memnun ayrılmasını sağlamaya çalışacakları iddia edilmişti.
Bu çerçevede ilk kez zirvenin resmi programına dahil edilen Savunma Sanayi Forumu’nda müttefikler zirve için şimdiye kadar beklettikleri çok sayıda anlaşmaya imza attı.
Forumda NATO müttefikleri ile savunma sanayii şirketleri arasında toplam büyüklüğü 50 milyar doları bulan anlaşma ve yatırım paketi açıklandı. Paket kapsamında hava savunma sistemleri, insansız hava araçlarına karşı geliştirilecek çözümler, ortak üretim projeleri, stratejik ulaştırma kabiliyetleri ve ileri teknoloji yatırımlarına yönelik çok sayıda sözleşme imzalandı.
Bu gelişmelerin akabinde zirve sonunda düzenlediği basın toplantısında Trump, NATO üyelerinin savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’i seviyesine çıkarma hedefi doğrultusunda “büyük ilerleme kaydettiğini” söyledi.
Trump, son dönemde ABD’ye yapılan yatırımlardan ve savunma şirketlerinin “başarısından” duyduğu memnuniyeti ayrıntılarıyla anlatarak, “Avrupa ülkeleri ordularını yeniden inşa ederken en büyük faydayı ABD firmaları görecekler. Dünyanın en iyi ekipmanlarını üretiyoruz. Bir sürü füze üretiyoruz. Bu zirvede de 3 milyar dolarlık bir yatırım duyurduk” diye konuştu.
