Kahramanmaraş saldırısı: İncel ve C31K nedir?

Kahramanmaraş Ayser Çalık Ortaokulu’nda 14 yaşındaki öğrenci İ.A.M.’nin düzenlendiği saldırı kamuoyunda bir kez daha “incel” tartışması başlattı. Sebebi ise sekizinci sınıf öğrencisi failin WhatsApp profilinde, 2014 yılında ABD’de altı kişiyi öldüren Elliot Rodger’ın resmini kullandığının ortaya çıkması.

Rodger, partner bulamayan kadın düşmanı genç erkekler ile özdeşleşen “incel” tanımıyla ilişkilendirilen bir isim.

Peki incel tam olarak ne demek? Kahramanmaraş’taki saldırı ile gündeme gelen Telegram grubu C31K’nın yaşananlarla bağlantısı ne?

“C31K” yeniden gündemde

ABD ve Avrupa’da kolluk güçlerinin bir süredir radarındaki incel saldırganlığı, Türkiye’de başta Reddit, 4chan, 8kun, YouTube gibi platformlar aracılığıyla yayılan bir tür akım. Discord ve Twitch gibi platformlar da gençler arasında saldırgan fikirlerin paylaşılabileceği ortamlar sağlıyor.

Ancak ana akım platformlar dışında gözlerden uzak, alternatif çok sayıda mecra bulunuyor. Örneğin 2024’te İstanbul’da 19 yaşındaki Semih Ç.’nin yaşıtı İ.U. ve A.H.’yi öldürmesi sonrasında “kereste” ve “tahta” gibi adlara sahip, ABD merkezli benzerlerine Türkçe alternatif oluşturan forum sitelerindeki saldırgan yorumlar dikkat çekmişti.

Bu sitelerde bazı üyeler kendilerini açıktan “incel” olarak tanımlarken diğer kullanıcıların bu ifadeyi küçültücü anlamda eleştiri için kullandığı da görülüyor. Dünya çapında çok sayıda kullanıcısı bulunan “İncels” adlı sitede de Türkçe içeriklere rastlamak mümkün.

Ayser Çalık Ortaokulu saldırısında incellerle birlikte “C31K” isimli sosyal medya topluluğu da gündeme geldi. Emniyet Genel Müdürlüğü, saldırı sonrasında, suçu ve suçluyu övücü nitelikte paylaşım yapılan 940 sosyal medya hesabına erişim engeli getirildiğini ve 93 adet Telegram grubunun kapatıldığını bildirdi. Türk basınında kapatılan Telegram gruplarından birinin “100 bin üyesi bulunan ve saldırıya ilişkin görüntülerin paylaşıldığı tespit edilen C31K” olduğu iddia edildi.

Yasaklar neden ters tepiyor?

Peki Telegram, Discord ve Twitch gibi platformları kısıtlamak istenen sonucu sağlıyor mu?

DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan St. Francis Xavier Üniversitesinden uygulamalı adli psikoloji profesörü Brandon Sparks’a göre bu sorunun yanıtı “hayır.”

Daha önce popüler sosyal ağ Reddit’te benzer toplulukların kapatıldığını hatırlatan Sparks, “Kullanıcılar daha az denetlenen 4Chan, 8Chan gibi sitelere kaydı. Yasaklar bu grupları yer altına itiyor, anlaşılmalarını zorlaştırıyor. Zaten kırılgan kişiliklere sahip bu bireyler normalde ana akım mecralarda karşılaşamayacakları daha radikal içeriklere maruz kalıyorlar” diyor.

İçişleri Bakanlığının radarındaydı

Nitekim İçişleri Bakanlığı 13 Ocak 2024’te “C31K isimli sosyal medya topluluğu üyelerine yönelik operasyon düzenlendiğini; bu kişilerin, evcil hayvanlara eziyet, müstehcen yayınları satmak, suçluyu övmek gibi suçlara karıştıklarını” bildirmişti.

Eski İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya da 8 Ekim 2024’te X hesabından “Telegram ve Discord sosyal paylaşım platformlarında aktif olarak yer alan C31K isimli grup yöneticilerinden ‘Hz. Ebu Cehil’ olarak adı geçen şahsın E.K. adlı çocuk olduğu belirlenmiş ve muhafaza altına alınmıştır” açıklamasını yapmış, devamında şu ifadeleri kullanmıştı:

“Çocuklarımızı cinsel istismara zorlayan zorbalarla, kadına şiddet eğiliminde olup kin ve nefret yayanlarla görülecek hesabımız var!”

Polisin en az iki yıldır radarında olan ve bir yöneticisinin yakalandığı bizzat dönemin İçişleri Bakanı tarafından açıklanan platformun bugün bir kez daha “kapatıldı” haberleriyle gündeme gelmesi bu tür organizasyonlara yönelik uygulamaların istenen sonucu verip vermediğine dair soru işaretlerine yol açıyor.

Türkiye’de 2024’te Semih Ç.’nin işlediği cinayetler sonrasında da sosyal medya platformu Discord’a erişim engeli getirilmişti.

“İnternet yasaklarının bedeli var”

Çalışmalarıyla Avrupa Polis Teşkilatı’nın (Europol) inceller konusunda politika geliştirmesine katkı sağlayan Helsinki Üniversitesinden Emilia Lounela, “Yasaklar bu mesajların izleyici sayısını azaltıyor ve geniş kitlelere erişmesini engelliyor olabilir ama aynı zamanda ilgili kitleyi gözlerden uzak daha aşırı mecralara itiyor” değerlendirmesini yapıyor.

DW Türkçe’ye verdiği demeçte Lounela ayrıca “terörle mücadele” argümanının sıklıkla “siyasi özgürlükleri yasaklamak ve eleştirel ifadeleri kısmak için kullanıldığına” dikkati çekerek Türkiye ve Rusya gibi ülkelerde internet yasaklarının politik sonuçları olduğunu ifade ediyor.

“Yasaklar gençleri durdurmuyor”

Aralarında ABD ve İngiltere hükümetlerinin de bulunduğu yapı ve kurumlara, online şiddetle mücadele danışmanlığı veren Londra merkezli Moonshot şirketinin bir analisti ise isminin gizli kalması şartıyla DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, teknolojiye aşina bireylerin zaten VPN ile engelleri aşabildiğine dikkat çekti.

Ayrıca, “Bir siteyi yasaklamak bazen kullanıcıların daha aşırıcı alternatifine gitmeleri gibi istenmeyen sonuçlar doğurabiliyor” diyen analist, Reddit’deki incel topluluğunun yasaklanmasıyla daha küçük ve marjinal forumlarda üye artışı gözlemlendiğini anlatıyor.

Türkiye’de Discord’dan önce “kereste” adlı siteye erişim engeli getirilmişti, ancak 2024’te DW Türkçe’nin yaptığı araştırmada, siteyi kullanmaya devam eden üyelerin yasakla dalga geçen paylaşımlar yaptığı görüldü.

İncel kavramı nasıl ortaya çıktı?

İngilizce “istemsiz bekâr” anlamına gelen “incel” terimi bugün kadın düşmanlığını merkeze alan şiddet yanlısı bir harekete dönüşmüş durumda. İlk kez Kanada, 2023 yılında 17 yaşında bir kadının öldürülmesini resmen İncel vakası olarak nitelese de kimin bu tanım kapsamına girdiği konusunda uzlaşı yok.

Lounela, “İnternette kadın düşmanlığı ve şiddet içerikli paylaşımlar yapanlar ile kendini gerçekten İncel olarak tanımlayanları ayırmak gerekiyor. Elbette bağlantılı durumlar fakat aynı şey değiller” diyor.

Nitekim Semih Ç. olayında kendini incel olarak niteleyen bazı forum kullanıcıları cinayetlerden övgüyle bahsetse de “kız arkadaşı olduğu için” Ç.’nin incel olamayacağını yazmışlardı.

Türkiye’deki inceller kim?

İncel terimi bugün sıklıkla bu kişilerin şiddet yanlısı aşırı sağ hareketlere üye oldukları varsayımıyla kullanılıyor. Ancak çalışmalar sol veya İslamcı görüşten incel topluluklar olduğunu da gösteriyor.

İnceller hakkında 561 denekle şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı araştırma olan ve sonuçları İngiltere Aşırılıkla Mücadele Komisyonu tarafından Şubat 2024’te yayınlanan Swansea Üniversitesi çalışmasına göre katılımcılar arasında sol görüşlü birey sayısı az farkla daha çoktu.

Dine övgü, solculuğa eleştiri

Brandon Sparks da “Çalışmalarım, politik yelpazenin her yerinden olabildiklerini ancak sola biraz daha yatkınlığın bulunduğunu gösteriyor” diyor.

DW Türkçe’nin Türkçe forum sitelerinde yaptığı araştırmada ise kendini incel olarak tanımlayan üyelerin “feminizm gibi değerleri savunduğu için” solculuğu eleştirdiği, eşcinsellik ve göçmen karşıtı mesajlar paylaştıkları, bazı kullanıcıların ise evlilik dışı cinsel ilişkiyi yasakladığı için dinleri öven paylaşımlar yaptığı görüldü.