Yaşasın! Türkiye’den KKTC’ye Kablo ile Elektrik, Boru Hattı ile Doğalgaz Geliyor…

2 saat önce

0 384 5 dakika okuma süresi

Girne caddelerinde günlük yürüyüşlerimi yaparken artık Aralık başı yapılacak genel ve yerel seçimler nedeniyle partilerin başlattıkları tanıtım faaliyetleriyle ilgili billboard’lar görmeye başladım. KKTC’de seçim sistemi nedeniyle parlamentoya giren parti adedi genellikle yüksek olur, ama son yıllarda iki büyük parti hep başı çekiyor. Bunlar halen iktidardaki koalisyonun en büyük üyesi Ulusal Birlik Partisi (UBP) ve ana muhalefetteki Cumhuriyetçi Türk Partisi’dir (CTP). KKTC’de yapılan son cumhurbaşkanlığı seçimini ise ana muhalefet partisinden Tufan Erhürman, rakibi o zamanki cumhurbaşkanı UBP kökenli Ersin Tatar’a, Ankara’daki rejimin gizli ve açık desteğine rağmen büyük farkla kazanmıştır.

Parlamento ve yerel yönetim yöneticilerinin seçileceği bu seçimlerle ilgili billboard’larda UBP’nin ön plana çıkardığı konular oldukça dikkatimi çekti. Bunlar ağırlıklı olarak Türkiye’nin taahhüt ettiği söylenen projelerden oluşuyor; 15 bin toplu konut, fiber optik internet şebekesi, kablo ile Türkiye’den elektrik ve bir boru hattı ile doğalgaz getirilmesi, seçim kampanyasında özellikle ön plana çıkarılıyor. Benim bu tanıtımla ilgili bazı eleştirilerim var. Bunlardan ilki, sanki bu projelerin Türkiye’nin sağladığı kaynaklarla değil de iktidara gelirse UBP’nin gerçekleştireceği işlermiş gibi gösterilmesi. Yani seçimde oyunuzu bize vermezseniz bu projeler gerçekleşmez, Ankara biz kazanmazsak bu projeleri başlatmaz mesajı iletiliyor.

Ayrıca bu seçim kampanyasında, gerçekleşmesi veya aynı anda gerçekleşmesi anlamsız olan bazı projeler sanki hep birden yapılacakmış gibi lanse ediliyor. Bunun en güzel örneği de kabloyla elektrik ve doğalgaz projeleri…

Türkiye’den KKTC’ye kablo ile elektrik getirme projesi ilk olarak 2016’da gündeme gelmişti. O tarihte iki ülke arsında bir işbirliği anlaşması imzalanmış ve 20 Şubat 2021’de de TBMM tarafından onaylanmıştı (1). Hatta Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu projenin yapımını KKTC’de Kalecik elektrik santralini de çalıştıran Aksa’nın gerçekleştireceğini de açıklamıştı. Temmuz 2023’te imzalanan protokole göre ise fizibilite etüdü bir yıl içerisinde tamamlanacak, izleyen beş yıl içerisinde de kablo çekilecek ve iki ülkenin elektrik şebekeleri birbirine bağlanacaktı. Bu sayede KKTC’de üretilecek güneş enerjisinin fazlası Türkiye’ye aktarılırken KKTC’nin sık sık oluşan baz enerji açığı da Türkiye’den gelecek enerji ile kapatılacaktı (2).

Ancak, konuyu bilen uzmanlar on yılı aşkın bir süredir, Türkiye’nin AB ile imzalamış olduğu ülkenin enterkonnekte şebekesinin Avrupa’nın bir parçası olmasını sağlayan anlaşmaya göre Yunanistan ve GKRY’nin onayı olmaksızın Türkiye ile KKTC arasında iki yönlü bir elektrik bağlantısının olanaksız olduğunu vurguluyorlar. Nitekim en son Nisan 2026’da AB’nin ilgili kurumu bu konuda bir basın duyurusu yayınladı (3). AB’ye göre Kıbrıs adasını Avrupa’ya bağlayacak tek bir proje onaylanmış durumda. O da GKRY-Girit-Yunan anakarası üzerinden döşenecek ve KKTC’yle Türkiye’yi devre dışında bırakacak olan kablo.

Nitekim 13 Temmuz 2026’da UBPli Başbakan Üstel de bu durumu doğruladı. Türkiye ile KKTC arasında imzalanan doğalgaz boru hattı kurulmasına yönelik mutabakat zaptının imza töreni esnasında Türkiye ile KKTC arasında enerji hattı çekilmesi için gerekli fizibilitenin tamamlandığını, ancak AB’nin enerji kuruluşu ENTSO-E’nin GKRY’nin engellemesi nedeniyle projeyi onaylamadığını açıkladı (4). Yani böyle bir proje artık söz konusu değil dedi. Buna rağmen UBP’nin seçim kampanyası esnasında kablo ile elektrik getirilecekmiş gibi bir propoganda çabası içerisinde. Üstüne üstlük Sayın Üstel 12 Ekim 2026’da yaptığı basın toplantısında “Şov yapan bir parti değiliz. Sadece laf üreten bir parti hiç değiliz. Ülkenin en büyük projelerini hayata geçiren partiyiz” dedikten sonra kablo ile elektrik projesine çok yakında başlanacağını ifade etti (5). Yani Üstel üç aya içerisinde kendi kendiyle çelişmiş oldu. Sayın Üstel’in konuşmalarını hazırlayan kişilerin metin hazırlarken arşivi daha dikkatli gözden geçirmelerinde yarar olduğu kanısındayım. Zira Başbakanın hangi konuşmasında söylediklerinin gerçek olduğunu biz seçmenler anlamakta zorlanıyoruz.

Girne’den bir UBP afişi

Gelelim doğalgaz boru hattı projesine. Bu proje, KKTC’ye Türkiye’den kablo ile elektrik getirilemeyeceği için bir seçenek olarak üretilmiş. Ancak, kablo ile elektrik getirilemeyeceği yıllar öncesinden anlaşılmış olmasına rağmen, doğalgaz projesinin ancak şimdi gündeme getirilmiş olması iki ülkenin yöneticilerinin ne kadar yetersiz olduğunun da bir göstergesi.

Projeye göre 97 kilometresi deniz altında olmak üzere toplamda 101 kilometre uzunluğunda bir boru hattı ile Anamur’dan KKTC’deki Teknecik elektrik santralinin bulunduğu noktaya doğalgaz getirilecek. Projenin hesaplanan maliyeti 700 milyon dolar mertebesinde, ama tüm büyük projelerde olduğu gibi gerçek rakam daha yüksek olacaktır (6).

Projenin 2028 yılında tamamlanması bekleniyormuş. Tabii onun da gecikmesi çok muhtemel. Her şeyin başında kaynak bulunması gerekiyor ve Türkiye Cumhuriyeti’nin bütçesinde böyle bir kaynak yok. O nedenle proje yap-işlet-kar et yöntemiyle bir özel şirkete yaptırılacaktır. Ancak konu KKTC olunca özel sektörün de yabancı kaynaklı finansman bulması pek kolay olmayacaktır.

Türkiye’den KKTC’ye su getirilirken, denizi geçmiş ama derede boğulmuştuk. Yani boru hattı ve KKTC tarafında yapılması gereken baraj tamamlanmış ama, ada içi dağıtım şebekesi çok geriden gelmişti. Gelen su da yerel dağıtım şebekesindeki kaçaklardan dolayı büyük oranda kayboluyordu. Bugün ne durumda bilmiyorum. Geçen zaman içerisinde önemli oranda toparlanmıştır diye ümit ediyorum. Ancak söz konusu su sadece kentlerde tüketim için değil tarım için de düşünülmüştü. Uzun bir gecikmeyle sonunda gerekli tünel açılıp Geçitköy barajında ülkenin narenciye üretim merkezi olan Güzelyurt ovasına su ulaştı. KKTC tarımını asıl canlandıracak Mesarya ovasına ise suyun ulaşması için bir başka tünel ve boru döşeme çalışması ise halen devam ediyor. Yani su Adaya geleli yıllar geçmiş olmasına rağmen hala yeterli fayda sağlanamıyor.

Eğer su boru hattındaki yaklaşım doğalgaz boru hattında da uygulanırsa, UBP bundan sonra yapılacak üç beş seçimde de bu konuyu gündeme getirerek propaganda yürütebilir, zira iş adaya doğalgazı getirmekle bitmiyor; boru hattına paralel olarak doğalgaz ile çalışan elektrik santrallerinin de devreye girmesi gerekiyor. Yani Teknecik ve Kalecik’teki fueloil ve dizel ünitelerin dönüştürülmesi şart. Bu sayede hem temiz ve bol enerjiye kavuşulacak, hem de maliyetlerde ciddi bir tasarruf sağlanabilecek.

Özetle enerjide arz güvenliği sağlanacak, tanker ve deniz taşımacılığı maliyeti ortadan kalkacak, santral verimliliği artacak, bakım maliyetleri düşecek, emisyon azalacak. Bunların sonucunda da elektrik enerjisinin üretim maliyeti ciddi şekilde düşecek. Ayrıca bu yatırımın gerçekleştirilmesi için hiçbir yabancı ülke veya kurumdan onay almaya da gerek olmayacak.

Su projesindeki hataya tekrar düşmemek için de santrallerin doğalgaza dönüştürülmesi işine de derhal başlanması gerekiyor. Ancak konunun uzmanı olmadığımdan bunun teknik olarak mümkün olup olmadığını, olursa maliyetinin ne olacağını bilmiyorum. Fakat bu sorunu çözmek için iki seçenek daha var. Bunlardan biri, gerekli gaz türbinlerini satın almak, ki sanırım ilk yatırım olarak en maliyetli çözüm bu. Öte yandan zaman içerisinde en ekonomik olan da bu olacaktır, zira modern santrallerin randımanı son derece yüksek. Ne yazık ki ne Türkiye ne de KKTC şu anki mali yapılarıyla bu işin altından kalkamaz, ama türbinleri üretecek olan firmanın finansmanını da kendisinin getirmesi halinde aşılabilecek bir konu.

İkinci seçenek ise Türkiye’den bir santrali buraya taşımak. Teknecik’in ilk döneminde böyle bir uygulama küçük çaplı da olsa yapılmıştı. Tabii bu kez taşınacak olan, günümüzdeki gereksinimlere yanıt verebilecek bir doğalgaz santrali olmalı. Internet üzerinden yaptığım araştırmaya göre, halen Türkiye’de böyle bir santral var; İstanbul-Esenyurt’taki 180 MW gücündeki gaz kombine çevrim santrali. 3×40 MW gaz+1×72 MW buhar türbinünden oluşuyor. 1999 teknolojisi olduğundan randımanı modern santrallerden düşük (%45.7). Santral şu anda atıl durumda. EÜAŞ ‘ın verdiği bilgiye göre, santral Haziran 2025’te özelleştirilmiş (7). Yeni sahibi Orkay Gayrimenkul İnşaat Sanayi ve Ticaret LTD isimli Diyarbakır merkezli bir şirket. Niyetleri kent içinde kalan santral arazisine konut yapmak. Bu konuda gerekli imar revizyonları da tamamlanmış. Teklif edildiği takdirde, asıl iştigal sahasına girmeyen bu santrali EÜAŞ’ın ve politikacıların desteğiyle KKTC’ye satabilir. Konunun acilen değerlendirilmesinde ve fizibilite etüdünün yapılmasında yarar olabilir.

Toparlarsak, kablo ile elektrik getirilmesi bir hayal gibi gözükmekte. Buna karşılık, finansmanı sağlanırsa, doğalgaz boru hattı daha gerçekçi. Ancak boru hattının yapımına paralel olarak KKTC’deki enerji depolama ve üretim altyapısının da ele alınması gerekmekte. Bu bağlamda da teorik olarak üç seçenek ön plana çıkmakta; Teknecik’teki buhar santralini doğalgaza uyarlamak, yeni kombine çevrim santrali inşa etmek veya Türkiye’de artık atıl durumda bulunan Esenyurt Kombine Çevrim Santrali’ni elden geçirerek KKTC’ye taşımak. Bu yatırımlardan hangisinin daha fizibl olduğunu da konunun uzmanların hesaplaması gerekiyor.

Bitirirken, UBP’nin seçim kampanyasına geri dönersek, KKTC’de gerçek dışı beyanlar partilerin oy potansiyelini artık pek artırmıyor, hatta olumsuz etkiliyor. Trump’ın bile hali ortada. Daha da önemlisi son cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de gözlemlendiği gibi, Ankara’daki iktidara yakın görünmek maalesef ciddi oy kaybına neden oluyor. O nedenle, UBP’nin seçim kampanyası sanki yine hatalı bir strateji üzerine oturtulmuş. Vakit varken propaganda stratejilerini yeniden gözden geçirmelerinde yarar olduğu kanaatindeyim.