ABD’de kalkış yasağı kaldırıldı: ABD uçuşları neden durduruldu ve sırada ne var?

ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), Cuma günü kalkış yapacak uçuşları durduran ve “olağanüstü durumlar ile güvenlik gerekçelerini” öne sürerek çıkardığı ülke çapındaki kalkış yasağını kaldırdı.

Ülke genelinde binlerce uçuşu yerde bırakan durdurma emri, beş saatlik bir aranın ardından kaldırıldı; bu süre, son 25 yılın en uzun süreli kalkış yasağı olarak kaydedildi.

Bu önlem aynı zamanda 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana tüm kalkışların durdurulduğu ikinci ülke çapındaki yasak oldu.

İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, “Herkes güvende” diyerek bunun “başka bir 11 Eylül” olmadığını ve şüpheli bir siber saldırı bulunmadığını söyledi.

Ne Oldu?

FAA, ülke genelindeki uçuşları yöneten hava sahası trafik kontrol merkezlerini etkileyen bir telekomünikasyon arızası nedeniyle cuma günü 15:54’te (TSİ cuma 23:54) ülke çapında kalkış yasağı ilan etti.

Daha sonra FAA, bu yasağın kaldırıldığını doğruladı. ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, dört saatten fazla süren aksaklığın ardından hava sahasının 20:15’te (TSİ cumartesi 04:15) yeniden açıldığını belirtti.

“Hava sahasını açtık” diyen Duffy, uçuşların hemen başlamayacağı uyarısında bulundu. İşlerin yavaş ilerleyeceğini belirten Duffy, yolculara havayolu şirketleriyle iletişime geçmeleri çağrısında bulundu.

Pilotların ve kabin memurlarının müsaitlik durumuna bağlı olarak uçuşların yeniden başlayacağını ifade eden Duffy, yetkililerin olabildiğince çok uçuşu hareket ettirmeye çalıştığını aktardı.

Havacılık analitik firması Cirium, ABD havalimanlarından kalkış yapması planlanan yaklaşık 11 bin uçuşun 1,5 milyondan fazla yolcu taşıdığını bildirdi.

Kalkış yasağı sırasında halihazırda havada olan uçakların varış noktalarına gitmesine ve inmesine izin verildi. Uluslararası uçuşlar ise her vaka için ayrı ayrı ele alındı ve kısıtlamalara rağmen bazı uçakların kalkışına izin verildi.

Kaç uçuş etkilendi?

FlightRadar24 verilerine göre 4 bin 700’den fazla uçuş iptal edildi, 10 bin uçuş rötar yaptı; Cumartesi günü için ise şimdiden 700 uçuş daha iptal edildi. Havacılık analistleri, havayolu şirketlerinin tarifelerini tamamen eski haline getirmesinin günler sürebileceğini belirtiyor.

Los Angeles Uluslararası Havalimanı’ndan bildiren Al Jazeera muhabiri John Hendren, Yeni Zelanda’dan seyahat eden ve bir konferans için Şikago’ya ulaşmaya çalışan yolcu Nicholas Erdodi ile konuştu.

Erdodi, 16 ila 18 saat seyahat ettikten sonra havalimanında altı saat daha geçirdiğini, bu süre zarfında yolcuların uçaklarından inmelerinin istendiğini söyledi. Erdodi, “Buradaki zorluk, kimseye ne yapacağını soramamanız” dedi ve ekledi:

“Beni rahatsız eden şey bilgi eksikliği; gecelik otel bulma meselesinden ve tüm maliyetlerden bahsetmiyorum bile.”

Erdodi, yeniden biletlendirildiğini ancak bir sonraki uçuşunun kalkıp kalkmayacağından emin olmadığını belirtti.

Yolcu, “Ben teknoloji alanında çalışıyorum, neler dönüyor olabileceğini anlarım ama birinin bize bir şey söylemesi gerekiyor. Birinin bize ne olduğunu bilmediğimizi söylemesinin bir sakıncası yok ama lütfen neler olup bittiğini bize bildirin” şeklinde konuştu.

Ülke çapında kalkış yasağı ne anlama gelir?

Ülke çapında uygulanan bir kalkış yasağı, kalkış izni verilene kadar hareket halindeki uçakların yerde kalmasını geçici olarak zorunlu kılar.

Havada olan uçakların genellikle varış noktalarına devam etmelerine izin verilir, ancak yeni kalkışların yapılması kesin talimatlarla durdurulur. Bu önlem, yetkililer güvenlik sorunlarıyla ilgilenirken başka hiçbir uçağın hava sahasına girmesini engellemeyi amaçlar.

FAA ülke çapındaki kalkış yasağına ne sebep oldu?

FAA, kalkış yasağının hava trafiği kontrol sistemlerini etkileyen bir telekomünikasyon arızasından kaynaklandığını bildirdi.

Duffy, arızanın anahtarlar (switch) ve yönlendiricilerin (router) veri yüküyle aşırı yüklenmesinden ve devre dışı kalmasından kaynaklandığını belirtti; ancak olayın toplam bir iletişim veya radar kabiliyeti kaybını içermediğini ekledi.

Avustralya Sivil Havacılık Güvenliği Kurumu’nun eski üst düzey yöneticilerinden Tony Stanton, Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, Eylül ayında yayınlanan bir ABD hükümet raporunun bu son aksaklıklardan önce havacılık altyapısındaki sorunlar konusunda uyardığını söyledi.

Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO) raporu, 1960’lara kadar uzanan eski bakır kabloların altını çizmiş ve sistemi modernize etmedeki gecikmelerin daha fazla aksamaya yol açabileceği konusunda uyarmıştı.

Raporda ayrıca FAA’nın değişiklikleri uygulamaya çalıştığı, ancak yetkililerin süreci hızlandırmaya öncelik verdiği ve değişiklikleri düzgün bir şekilde planlamadığı, bunun sonucunda anahtarların sıklıkla aynı anda devreye girerek sistemi bunalttığı belirtildi.

Yetkililer, ulusun hava trafik kontrol sistemine eklenen yeni teknolojinin sistemin eskiyen parçalarını aşırı yüklediğini ve kesintili iletişim ile radar boşluklarına neden olduğunu kabul etti.

En çok neresi etkilendi?

AirSafe.com’un genel müdürü ve havacılık güvenliği uzmanı Todd Curtis, arızaların ülkenin hava rotası trafik kontrol merkezlerinde yoğunlaşmış göründüğünü söyledi. Curtis, “Amerika Birleşik Devletleri genelinde bunlardan 21 tane var; biri Alaska’da, diğer 20 tanesi ise altı 48 eyalette bulunuyor. Bunlar ülkenin bir kısmından diğerine geçiş yapan uçaklarla ilgilenen kişiler ve kontrolörler arasındaki çoklu devirlere güveniyorlar” dedi.

Duffy daha ayrıntı vermeden önce konuşan Güney Pasifik Üniversitesi uluslararası havacılık hukuku profesörü Ron Bartsch, yedek sistemlerin bariz bir şekilde devreye girmemesiyle ilgili soru işaretleri gündeme getirdi.

“Tüm havacılık topluluğu yedekliliğe dayanmaktadır” diyen Bartsch, “Dolayısıyla, yedek bir sistemin hemen devreye girmemiş olması, bu aşamada cevaplardan çok soru işaretleri doğuruyor” şeklinde konuştu.

Mullin, ülke çapındaki kalkış yasağıyla bağlantılı hiçbir siber saldırının olmadığını ve halkın hiçbir zaman tehlikede kalmadığını söyledi. Duffy ise on binlerce yolcunun mahsur kaldığını kabul ederek ulusun hava trafik kontrol sistemi için 50 milyar dolarlık yatırım çağrısında bulundu.

ABD uçuşları ne zaman normale dönecek?

Mullin, emrin ardından yaklaşık 3 bin uçuşun güvenli bir şekilde indiğini söyledi. Ancak Duffy, kapasiteye geri dönmenin biraz zaman alacağını, fakat Şükran Günü seyahatlerinin en yoğun dönemine girerken operasyonların tekrar çalışır duruma geleceğini beklediklerini belirtti.

İki haftadan kısa bir süre sonra başlayacak olan Şükran Günü seyahat dönemi, ABD’de hava seyahati için yılın en yoğun zamanlarından biridir.

Havacılık güvenliği uzmanı Curtis de teknik sorunlar çözüldükten sonra bile aksaklığın yolcuları etkilemeye devam edebileceği konusunda uyardı. Curtis, “Eğer tamamen çözülürse, her şeyi normale döndürmek ve uçakları yeniden programlamak bir günden fazla sürer” dedi.

Birçok havayolu şirketinin birbirine bağlı ağlarla çalıştığını, bu da yolcuların genellikle büyük aktarma merkezlerinde uçak değiştirmek zorunda kaldığı anlamına geldiğini açıkladı. Curtis, “Bu nedenle havayolu şirketleri herkesin gitmesi gereken yere nasıl ulaşacağını bulmaya çalışırken biraz zorluk yaşanabilir” dedi. Gecikmeler ve iptaller devam edebileceğinden, yolculara uçuş durumlarını doğrudan havayolu şirketleriyle kontrol etmeleri tavsiye edildi.

Başka bir ülke çapında kalkış yasağı yaşanabilir mi?

Uzmanlar, yaşlanan ABD hava trafik kontrol sisteminin gelecekteki aksaklıklara karşı hala çok açık olduğu konusunda uyarıyor. Duffy de yaşlanan altyapıyı kabul ederek, “Eski anahtarlarımız, eski yönlendiricilerimiz var. 1980’lerden kalma küçük bakır hatlar kullanıyoruz. Her yerde çöken eski bir sistem. Aşırı yüklendi” dedi.

Havacılık uzmanı Stanton, riskler bilindiği halde yetkililerin neden bir kesinti beklemediklerini sorguladı.

Stanton, “Bugün gördüğümüz riski kesinlikle ele alan bir raporun henüz Eylül ayında yayınlandığı göz önüne alındığında, bu benim için son derece şaşırtıcı” dedi.

Stanton, FAA’nın gelecekteki teknik arızaların büyük bir aksamaya neden olmasını önlemek için daha iyi acil durum planlarına ihtiyacı olduğunu ekleyerek, “Bunlar öngörülebilecek, tahmin edilebilecek şeyler ve sistemin bugün gördüğümüz büyük etki yerine küçük bir etkiye sahip olması için planlarımız olmalı” şeklinde konuştu.