Dünya

Dünya’nın bir milyar yılı aşkın jeolojik geçmişi kayıp

Gezegenin tarihindeki devasa kaya katmanı boşluklarını inceleyen araştırmacılar, Dünya’nın manto tabakasındaki hareketlerin kıtaları yükseltip aşındırarak yüz milyonlarca yıllık kayıtları sildiğini ortaya koydu.

Dünya tarihinin bir milyar yılı aşkın bir bölümü jeolojik kayıtlarda görünmüyor. Gezegenin dört bir yanındaki antik kaya oluşumlarında yer alan devasa boşluklar, bilim insanlarını gezegenin geçmişindeki bu kayıp bölümlere ne olduğu konusunda uzun süredir düşündürüyordu. Araştırmacılar ise bu gizemin cevabını Dünya’nın derinliklerinde bulmuş olabileceklerine inanıyor.

Normal şartlarda tortu katmanları zamanla birikerek gezegenin geçmişine dair ipuçları barındıran tortul kayaçları oluşturur. Daha yaşlı katmanlar genellikle daha genç katmanların altında yer alır ve jeologların eski çevre koşullarını yeniden kurgulamasına olanak tanır. Ancak jeolojik kayıtlar her zaman bu düzenli sırayı takip etmiyor.

Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, aralarında yüz milyonlarca yıl fark bulunan kayaların doğrudan üst üste durduğu Büyük Kanyon’da görülüyor. Sanki bir güç aradaki katmanları silip atmış gibi duran ve Büyük Uyumsuzluk olarak bilinen bu boşluk; Avrupa, Avustralya, Afrika ve Asya’da da tespit edildi.

Bölgeye göre değişen bu kayıp zaman aralığı 200 milyon yıldan bir milyar yılın üzerine kadar çıkıyor. Çalışmanın başyazarı Santosh Dhungana, durumu ortasından büyük bir bölümü koparılmış bir kitaba benzeterek bu sayfaların tesadüfen kaybolmadığını ifade etti.

Jeolojik kayıtları ne sildi?

Nature dergisinde yayımlanan yeni çalışmada Dhungana ve ortak yazar Nicolas Flament, yer kabuğunun çok altındaki hareketlerin bu duruma yol açıp açmadığını araştırdı. Bilgisayar modelleri kullanan ekip, Dünya’nın manto tabakasındaki sıcak kaya dolaşımının yüz milyonlarca yıl boyunca kıtaları nasıl etkilediğini inceledi.

Elde edilen sonuçlar, yaklaşık bir milyar ile 540 milyon yıl önceki Neoproterozoyik Dönem’de günümüz Kuzey Amerika’sını oluşturan Laurentia, Kuzey Avrupa’daki Baltica ve Kuzey Çin olmak üzere üç büyük antik kıta bölgesinin yavaş yavaş yukarı doğru itildiğini gösteriyor. Bu yükseliş, geniş kara parçalarını uzun süre boyunca iklim koşullarına ve erozyona açık hale getirdi; su, rüzgâr ve diğer doğal süreçler daha önce oluşmuş kayaları aşındırarak ortadan kaldırdı.

Yükselen kıtalar daha sonra çöktü

Ancak kayaların aşınması bulmacanın yalnızca bir parçasını oluşturuyordu; araştırmacıların bu boşlukların günümüzde neden hâlâ görünür olduğunu da açıklaması gerekiyordu. Oluşturulan modellere göre aynı bölgeler daha sonraki süreçte yeniden çökmeye başladı. Deniz seviyelerinin karaya oranla yükselmesiyle birlikte aşınmış eski yüzeylerin üzerinde yeni tortular birikti ve bugün hâlâ görülebilen antik ile genç kayalar arasındaki o keskin ayrım ortaya çıktı.

Araştırmacılar, modellemede ortaya çıkan kıtasal yükselme ve çökme zamanlamasının Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa ve Kuzey Çin’den elde edilen jeolojik kanıtlarla örtüştüğünü belirledi. Bu bulgu, Dünya’nın manto tabakasının derinliklerindeki hareketlerin bugün gördüğümüz jeolojik kayıtları şekillendirmede büyük bir rol oynadığına işaret ediyor.

ETİKETLER
Bilimsel Araştırma
Jeoloji

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu