Seçim Öncesi KTHY Yeniden Gündemde

18 dakika önce

0 383 3 dakika okuma süresi

KKTC’de politikacılar sık sık yeni bir havayolu kurmayı vaat ederler. KTHY nostaljisi ile halkın desteğini almaya çalışırlar. Bu konuda şimdiye kadar iki kez yazı yazdım. 24 Temmuz 2022’de yayınlanan ilk yazımda KTHY’nin neden battığını, neden ambargo altında yaşayan az nüfuslu bir ülkede havayolu kurmanın ekonomik olmadığını ve sonunda oluşacak zararın kimler tarafından ödeneceğini beş maddede anlatmıştım (1). Aşağıda tekrar vurguluyorum:

400 bin nüfuslu ve Türkiye dışında hiçbir yere direk uçuş olanağı olmayan bir ülkede havayolu kurmak ekonomik değildir. Bir milyon nüfuslu Güney Kıbrıs bile ekonomik açıdan anlamı olan bir havayolu kuramıyor.
Kurulacak havayoluna, devlet desteği, garantisi almayan hiçbir yatırımcı gelmez.
Ercan merkezli havayolu kurmak bilet fiyatlarını düşürmez. Üç beş uçakla kurulacak bir havayolu, THY ve Pegasus karşısında ezilir gider, sürekli zarar eder ve Türkiye’den kaynak aktarmak gerekir.
Daha önce kurulan, kurulmasında dış politik nedenlerin önemli rol oynadığı KTHY’nin neden battığı ortadadır. Yolsuzluklar, şişirilmiş kadrolar, başta yönetim kurulu üyeleri ve ailelerine olmak üzere personele verilmiş olan aşırı haklar, uzlaşmaz bir sendika, hatalı filo seçimi, plansız büyüme girişimleri, bu gerekçelerin bazılarıdır. Şirket tam anlamıyla çiftliğe dönüştürülmüştü. Yönetimi de sayın Zeki Ziya’nın dönemi dışında hep başarısız olmuştu.
KKTC’de kamunun el attığı konuların başarılı olması bugünkü şartlarda olanaksızdır. Kamu, Ercan’daki yer hizmetleri şirketini bile yönetememiş, onu da bir arpalığa dönüştürmüş ve sonunda şirket iflas etmiştir. Daha kıt kaynaklarla İstanbul Hava Yolları yer hizmetini başarıyla sürdürmektedir. Kamunun başarısızlığı, liyakatsizlik, yolsuzluk ve kısa vadeli politik çıkarlardan kaynaklanmaktadır. KIBTEK’in hali ortadadır.

O yazımdan beri dört yıldan fazla zaman geçti, devlette ve sendika yönetimlerinin düşünce yapısında en ufak bir değişiklik olmadı. Yukarıda değindiğim konular da aynen geçerli.

Güney Kıbrıs’ta yeniden faaliyete geçirilen Cyprus Airways’in pazar payı ise, filosundaki altı uçak ile %3-5 arasında değişiyor. %50 civarındaki pazar payı ise Ryanair ve Wizz’in elinde. KKTC’de ise pazarın %60’ı Pegasus’un kontrolünde ve şirket son derece profesyonel bir şekilde yönetiliyor. Başta kıtalararası olmak üzere, uzak destinasyonlara ise THY bağlantı sağlıyor. Ayrıca 2022’den farklı olarak artık Ajet ve Sun Express de Ercan’a uçmaya başladı. Bu şirketlerin hepsinin onlarca, THY’nin ise yüzlerce uçaktan oluşan filoları var. Ek olarak Güney Kıbrıs’taki Larnaka havalimanı da pek çok KKTC vatandaşı için hızlı ve ucuz bir seçenek oluşturuyor.

19 Mart 2023 tarihli ikinci yazımda ise, havayoluymuş gibi lanse edilen ve iktidar tarafından da halka bu şekilde lanse edilen, seyahat acentelerinin bir uçak kiralama olayının altında yatan gerçekleri anlatmıştım ve yaşama şansının olmadığını vurgulamıştım (2). Nitekim bir süre sonra FlyKHY adı verilen ve onca tantana ile kurulan şirket ortadan kayboldu.

Şimdi seçimler yaklaştığından, havayolu kurma konusu yine gündeme getirildi. Ben de ısrarla neden bu vaadin gerçekçi olmadığını, tam bir göz boyama çabası olduğunu tekrar anlatacağım.

Bu sefer yukarıda anlattığım gerekçelere ek olarak, KTHY’nin ilk kuruluşunda olduğu gibi, işin içine THY’nin de katılması isteniyor. Böylelikle ileride oluşacak zararlar THY’ye yüklenebilecek. Halbuki KTHY’nin son dönemlerinde THY pılısını pırtısını toplayıp, hisselerini de devrederek bu havayolundan adeta kaçarcasına ayrılmıştı.

Turizm sektöründe 1987’den beri bulunmuş biri olarak, sektörde elini taşın altına koyanların otel yatırımcıları ve havayolu şirketleri olduğunu çok iyi biliyorum. Sektörün diğer oyuncuları az bir miktarda sermaye koyarak, sektörün sermaye yoğun bu iki temel direği etrafında konumlanırlar. KTHY’nın yeniden kurulması konusunda da KKTC’ye yönelik tur paketi satan acentelerin önemli bir lobi faaliyeti gösterdiklerini gözlemlemekteyim. Örneğin Cyprus Paradise Direktörü ve İngiltere Kıbrıs Ticaret Odası Başkanı Sayın Muhammet Yaşarata, 5 Kasım 2026’da Haber Kıbrıs’a verdiği bir mülakatta bu konuda görüş belirtmiş ve Air Albania modelinin yeni KTHY için bir örnek teşkil etmesini önermiş.

Air Albania 2018 yılında Arnavutluk’un bayrak taşıyıcısı olarak kurulmuştu. Şirketin %49 hissesi THY’ye aitti. Ayrıca teknik ve operasyonel altyapısı da THY tarafından sağlanmaktaydı. KKTC’den farklı olarak tüm Avrupa ülkeleri tarafından tanındığından, uçuş hakları konusunda bir sıkıntısı yoktu ve Avrupa’nın her yerine uçma olanağı vardı. Ancak, Wizz Air ve Ryanair’in rekabetine dayanamadı ve büyük zararlara uğradı. Nitekim Kasım 2025’te ciddi zararlara uğradıktan sonra THY bu ortaklıktan çekildi. Aralık 2025’te de Air Albania’nın uçuş sertifikası iptal edildi ve şirket battı. Özetle, Air Albania THY sırtından KKTC’de havayolu kurmak isteyenler için gerçekten iyi bir örnek ama maalesef Sayın Yaşarata’nın düşündüğü gibi olumlu bir örnek değil. Zaten KKTC’de havayolu kurmak karlı bir iş olsa özel sektör, başta Cyprus Paradise olmak üzere bu yatırımı çoktan yapmış olurdu.

Ercan kalkışlı ve varışlı uçuşlar gerçekten gerektiğinden pahalı. Ancak bunun sorumlusu bu havalimanına sefer yapan havayolları değil. Ana sebep yap-islet-devret modeliyle yapılan anlaşmanın kötü olması. Dolayısıyla alandaki tüm hizmetler ve vergiler çok yüksek. Bu da bilet fiyatlarına yansıyor. Yani, bilet fiyatlarının yüksekliği sorunu, Kıbrıs’taki son derece yüksek maaşlarla istihdam edilecek personelle ve 3-5 uçakla kurulacak bir havayolu ile çözülecek bir konu değil. Sorunun çözümü havalimanı işletmecisiyle masaya oturup şartları yeniden görüşmekte yatıyor.

Seçim vaatlerinde de bir miktar gerçekçi olunsa sanki daha iyi olacak.