Çerçeve yasa: Selahattin Demirtaş siyasete dönebilecek mi?

TBMM’ye sunulan Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi, gözleri çerçeve yasa teklifinin nasıl uygulanacağına çevirdi.

AKP, MHP, DEM Parti ve CHP milletvekillerinin imzasıyla sunulan teklif, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmesi ve Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek.

Teklif, PKK üyelerinin silah bırakarak Türkiye’ye dönüşü için hukuki çerçeveyi belirliyor. Ancak yasanın uygulanabilmesi için ilk şart, PKK’nın fiilen sona erdiğinin ve tüm silah ile mühimmatın teslim edildiğinin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla tespit edilmesi. Bu kararın Resmi Gazete’de yayımlanması gerekiyor.

Teklif, PKK/KCK’nın kurucu kadrolarını ve İmralı’da hükümlü bulunan Abdullah Öcalan’ı kapsam dışında tutuyor.

Peki teklif yasalaşması durumunda halen cezaevinde bulunan Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın arasında bulunduğu siyasetçiler ne anlama geliyor? Demirtaş siyasete dönmesinin yolu açılıyor mu? DEM Partili hukukçular yasayı nasıl yorumluyor?

Çerçeve yasada kimler kapsam dışında?

Teklif, PKK/KCK’nın kurucu kadrosunu ve MHP lideri Devlet Bahçeli’nin “umut hakkı” vaat ettiği Abdullah Öcalan‘ı kapsam dışında bırakıyor.

Teklifte, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme suçları ile 1 Haziran 2005’ten önce işlenen ve müebbet ya da ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve davaların düzenleme dışında olduğu belirtiliyor.

Bu nedenle Murat Karayılan, Cemil Bayık, Duran Kalkan, Sabri Ok gibi örgütün yaklaşık 200 yönetici kadrosu yasadan yararlanamayacak. 11 Temmuz 2025’te Irak’ın Süleymaniye kenti kırsalında “silahları yakma” törenine liderlik yapan KCK Yürütme Konseyi Eş Başkanı Besê Hozat’ın da bunlar arasında yer alması bekleniyor.

Güvenlik kuvvetleriyle yaşadıkları çatışmalarda kasten öldürme suçuna karışanlar ve Güvenpark ile Merasim Sokak katliamları sanıkları yasadan yararlanamayacak.

DEM Parti kaynaklarına göre, 2005 yılı öncesinde işlenen suçlardan halen cezaevinde olan yaklaşık 800-900 kişinin tekliften yararlanamayacak.

Yasadan kimler yararlanabilecek?

Yasanın uygulanması için PKK üyeliği kapsamında hakkında soruşturma ve kovuşturma bulunanların başvurusu gerekiyor.

Teklife göre 15 yıldan daha az hapis cezası gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar 5 yıl süreyle ertelenecek. Cezası müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet dahil cezası 15 yıldan fazla olan suçlarda ise erteleme süresi 10 yıl olacak. Bu süre içinde yeniden suç işlememe şartı var.

Erteleme, halen devam eden soruşturma ve davaları kapsıyor.

Bu süreçte tutuklama ve adli kontrol tedbirleri, dosyanın bulunduğu aşamaya göre yetkili hâkim veya mahkeme tarafından ” koşullarının bulunması halinde” kaldırılabilecek. İstinaf ya da Yargıtay incelemesindeki dosyalar için ise bozma kararı verilmesi öngörülüyor. Bu dosyalar yerel mahkemelere gönderilecek ve erteleme kararını bu mahkemeler verecek.

Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ tahliye olacak mı?

Düzenleme, özelllikle eski HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ile Figen Yüksekdağ’ın tutuklu bulunduğu Kobani davasını da doğrudan ilgilendiriyor.

Teklif yasalaşırsa, Kobani davasında istinaf tarafından bozma kararı verilmesi ve Demirtaş ile diğer tutuklu siyasetçilerin tahliyesinin gündeme gelmesi bekleniyor. Eski HDP MYK üyesi Alp Altınörs de halen cezaevinde.

“Silahlı terör örgütü üyesi olmak” suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılan Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer de davası 5 yıl süreyle erteleneceklerden.

Siyasete dönüş için kurul ve hâkim şartı

Teklif, mahkumiyet kararları kesinleşen ve cezaevinde hükümlü statüsünde bulunanlara siyaset yolunu şartlı açıyor. Bu kapsamda olanların siyasete dönüşü için önce yasayı uygulamakla görevli idari kurulun başvuruda bulunması, ardından da hakimin izin vermesi gerekiyor.

Hakimliğe başvuru hakkı doğrudan hükümlülere tanınmadı.

Teklife göre mahkumiyet nedeniyle doğan hak yoksunluklarının kaldırılması ise infaz hakimliğinden kurul tarafından talep edilecek.

Mahkûmiyet kararlarında hak yoksunluğunun kaldırılması için ise belirli sürelerin geçmesi gerekiyor. Beş yıllık infaz ertelemesinde karar tarihi itibariyle iki yılın, 10 yıllık ertelemede ise üç yılın geçmesi gerekiyor. Selçuk Mızraklı ve Bekir Kaya, bu nedenle karardan sonra 2 yıl beklemek zorunda.

Selahattin Demirtaş için bekleme süresi olacak mı?

Kobani davasında Selahattin Demirtaş 42 yıl, Figen Yüksekdağ ise 30 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılmıştı. Demirtaş ve Yüksekdağ, 9,5 yıldır cezaevinde. Ayrıca aynı davada “silahlı terör örgütüne üye olmak” suçundan Ahmet Türk 10 yıl, Sebahat Tuncel 12 yıl, Ayla Akat Ata 9 yıl 9 ay, ve Gültan Kışanak 12 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Bu isimler tutuksuz yargılanıyor.

Karar istinaf tarafından onansa da Yargıtay incelemesi tamamlanmadığı için henüz kesinleşmedi.

DW Türkçe’nin konuştuğu DEM Parti yöneticisi bir hukukçu, Demirtaş’ın arasında bulunduğu Kobani davası sanıklarının mahkûmiyet kararlarının henüz kesinleşmediğini belirterek siyasete dönüş için hakimlik kararına ihtiyaç olmadığını söyledi.

AKP Grup Başkanı Abdullah Güler de TBMM’de teklife ilişkin açıklama yaparken “Anayasamızın 38’inci maddesi, bir mahkûmiyet oluşmadan, hüküm kesinleşmeden ona bağlı olarak TCK 53 bağlamında bir hak mahrumiyetini biz soruşturma ve kovuşturma safahatında yapmamız mümkün değil. Yapsanız bile bu anayasaya aykırılık teşkil edecektir. Kesin mahkumiyeti olmayan kişi masumdur” dedi.

Bu görüşler esas alınırsa Demirtaş hakkındaki dava, kesinleşmiş mahkumiyet değil devam eden kovuşturma kapsamında değerlendirilecek. Bu durumda yargılama 10 yıl süreyle ertelenebilecek ve tahliyesinin önü açılabilecek.

Böyle bir senaryoda Demirtaş ve diğer siyasetçiler için iki ya da üç yıllık bekleme süresi uygulanmayacak.

Aynı prosedürün, silah bırakarak Türkiye’ye dönen ve haklarında kesinleşmiş mahkumiyet bulunmayan PKK üyeleri için de geçerli olması bekleniyor.

Mahkumiyeti kesinleşenlere infaz ertelemesi

DEM Partili hukukçulara göre kesinleşmiş mahkumiyet kararları bulunanlar ise idari kurulun talebi üzerine yargı kararıyla haklarını geri alabilecek.

Teklifle, kesinleşen mahkumiyet hükümlerinin infazı da aldığı ceza miktarı 15 yıldan azsa 5 yıl, 15 yıldan fazlaysa 10 yıl süreyle infaz hâkimi kararıyla ertelenecek.

Bu kapsamda 2005 yılı öncesinde müebbetlik suç işleyenler ile cezaevinde bulunan ve kasten öldürme suçu dışında hapis yatan PKK hükümlülerinin de cezaları ertelenecek.

Halen cezaevinde bulunan ve 9 yıl 4 ay 15 gün hapis cezası onanan eski Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Selçuk Mızraklı ile 8 yıl 3 ay hapis cezası kesinleşen eski Van Büyükşehir Belediye Başkanı Bekir Kaya da bu kapsamda tahliye olabilecek.