Hristodulis Ve 19 Madde…

Kıbrıs meselesinde mesele yalnızca müzakere masasına oturmak değil, o masaya hangi siyasi gerçekleri kabul ederek oturacağımızdır.
Rum lider Nikos Hristodulidis’in 19 maddelik öneri paketinin Rum basınında yayımlanması, Kıbrıs sorununun yeniden tartışılmasına vesile oldu. Geçiş noktalarının açılmasından Maraş’a, mayınların temizlenmesinden güvenlik konularına, iki toplumlu projelerden kapsamlı müzakerelerin yeniden başlatılmasına kadar uzanan bu paket, ilk bakışta oldukça geniş ve kapsamlı bir yol haritası izlenimi veriyor.
Ancak insanın aklına şu soru geliyor: Hristodulidis gerçekten ortak bir çözüm zemini mi hazırlıyor, yoksa kendi siyasi tezlerini uluslararası toplumun önüne yeni bir paket halinde mi koyuyor?
Öncelikle hakkını teslim edelim. İki toplum arasında güven oluşturacak adımların atılması, geçiş noktalarının artırılması, kültürel mirasın korunması, mayınların temizlenmesi, gençlerin ortak faaliyetlerde buluşturulması ve doğal afetler konusunda iş birliği yapılması elbette önemlidir. Bunlara kimsenin itiraz etmesi beklenemez.
Fakat Kıbrıs meselesi yalnızca birkaç geçiş kapısının açılmasıyla, ortak futbol maçlarıyla veya kültürel etkinliklerle çözülebilecek bir mesele değildir.
Sorunun merkezinde siyasi eşitlik, ortaklık hakları, egemenlik, güvenlik ve iki toplumun gelecekte nasıl bir siyasi yapı içerisinde yaşayacağı bulunmaktadır.
Maraş önerisi: Güven artırıcı adım mı, siyasi pazarlık mı?
19 maddelik paketin en dikkat çekici başlıklarından biri Maraş’ın iadesi ve Mağusa Limanı’nın Avrupa Komisyonu gözetiminde işletilmesi önerisidir.
Burada son derece dikkatli olunmalıdır.
Maraş, Kıbrıs meselesinin en hassas başlıklarından biridir. Bu konuyu tek taraflı bir siyasi öneriyle gündeme taşımak, beraberinde başka siyasi ve hukuki tartışmaları da getirecektir.
Maraş’ın geleceği, Mağusa Limanı’nın statüsü ve Kıbrıs Türk halkının ekonomik hakları birbirinden kopuk değerlendirilemez. Herhangi bir düzenleme, karşılıklı hakları ve siyasi eşitliği esas alan kapsamlı bir anlayışla ele alınmalıdır.
Bir tarafın kazanımını diğer tarafın siyasi tavizine dönüştürecek bir yaklaşım, güven yaratmak yerine güvensizliği derinleştirir.
Peki ya siyasi eşitlik?
Hristodulidis’in 19 maddelik paketinde üzerinde özellikle durulması gereken hususlardan biri de müzakerelerin geçmişteki yakınlaşmalar ve Crans-Montana’da kalınan yerden devam etmesi önerisidir.
Burada kendisine sormak gerekiyor:
Crans-Montana’da neden sonuç alınamadı? Güvenlik ve garantiler konusunda hangi taraf hangi noktada durdu? Siyasi eşitliğin içeriği konusunda gerçekten ortak bir anlayış oluştu mu?
Bunlar cevaplanmadan geçmişteki yakınlaşmaları yeniden masaya koymak, çözümün kendiliğinden ortaya çıkmasını sağlamaz.
Türk Kıbrıslıların siyasi eşitliği, Rum tarafının iyi niyetine bırakılabilecek bir lütuf değildir. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşunda iki toplumun ortaklığından doğan kurucu hakların bugünkü siyasi çözüm arayışlarında da karşılığı olmalıdır.
Kıbrıs Cumhuriyeti vardır ve adanın uluslararası alanda tanınan tek hukuki devletidir. Ancak bu gerçek, Türk Kıbrıslıların kurucu ortaklık haklarının görmezden gelinmesine gerekçe yapılamaz.
Tam da bu nedenle, Kıbrıs Türk tarafının kendi siyasi kimliğini, haklarını ve çözüm beklentisini açık biçimde ortaya koyması gerekir.
19 maddenin arkasındaki asıl siyasi hedef nedir?
Hristodulidis’in önerilerinde askeri diyalog, güvenlik, müzakere yöntemleri ve geçmiş yakınlaşmaların esas alınması gibi önemli başlıklar bulunuyor.
Fakat dikkat çekici olan, bütün bu başlıkların hangi nihai siyasi çözüm anlayışına hizmet edeceğinin yeterince açık olmamasıdır.
Federasyon mu?
İki ayrı devlet mi?
Yoksa ortak bir siyasi çatı altında, iki toplumun siyasi eşitliğini güvence altına alan yeni bir ortaklık modeli mi?
Bu soruların cevabı verilmeden hazırlanan her yol haritası, bir noktadan sonra yöntem tartışmasına dönüşür.
Bizim açımızdan Türkiye’nin garantörlüğü de bu tartışmanın ayrılmaz bir parçasıdır. Güvenlik ve garantiler meselesi, Türk Kıbrıslıların geçmişte yaşadıklarından bağımsız değerlendirilemez. Türkiye’nin garantörlük rolünü ortadan kaldırmaya veya etkisizleştirmeye yönelik bir yaklaşımın kabul görmesi beklenemez.
Erhürman’ın da artık net bir siyasi duruş ortaya koyması gerekiyor.
Sayın Tufan Erhürman’ın önünde önemli bir fırsat var. Ancak bu fırsat, yalnızca müzakere yöntemleri üzerinde konuşarak değerlendirilemez.
Rum liderin ortaya koyduğu 19 maddeye karşı Türk tarafının da kendi siyasi önceliklerini, kırmızı çizgilerini ve çözüm anlayışını açıkça ortaya koyması gerekiyor.
Hristodulidis’in önerileri arasında kabul edilebilir, üzerinde çalışılabilir ve karşılıklı yarar sağlayabilecek maddeler elbette vardır. Bunları sırf Rum lider tarafından önerildi diye reddetmek doğru olmadığı gibi, bütün paketi bir iyi niyet göstergesi olarak kabul etmek de siyasi gerçeklerle bağdaşmaz.
Her maddenin ayrı ayrı değerlendirilmesi, karşılıklılık ilkesinin korunması ve hiçbir güven artırıcı önlemin Kıbrıs Türk halkının siyasi eşitlik haklarının önüne geçirilmemesi gerekir.
Çünkü müzakere masasına oturmak başka, o masada kendi geleceğini başkasının siyasi iradesine teslim etmek başkadır.
Hristodulidis 19 maddelik bir paket açıkladı. Şimdi mesele, bu paketin kaç maddesinin kabul edileceği değildir. Mesele, bu maddelerin Kıbrıs’ın geleceğinde nasıl bir siyasi düzen yaratacağıdır.
Kıbrıs Türk halkı artık belirsizliğin, ucu açık süreçlerin ve sonuç üretmeyen diplomatik temasların içinde kaybolmak istemiyor.
Bizim ihtiyacımız olan şey, yalnızca müzakere masasına dönmek değil; eşitliğin, güvenliğin, ortaklığın ve karşılıklı saygının gerçekten kabul edildiği bir çözüm iradesidir.
Unutulmamalıdır ki barış, bir tarafın diğer tarafa kendi tezlerini kabul ettirmesiyle değil, iki tarafın da kendisini eşit ve güvende hissettiği bir siyasi düzenin kurulmasıyla mümkündür.
Hristodulidis’in 19 maddesi bir başlangıç olabilir. Ama çözümün adresi olabilmesi için önce zihniyetin değişmesi gerekiyor.


